Parıltılı Fikir Kutusu Yazılar

Giriş Selam dostlar! Beynimizin derinliklerine dalmak üzere yola çıktığımız bu yazıda, bir bakıma “kaç lob vardır?” sorusunun ötesine geçeceğiz. Çünkü mesele sadece sayılarla sınırlı değil — bu lobların işlevleri, kökenleri, günlük yaşama ve geleceğe dair etkileri bizi düşündürürken adeta zihnimizin sarmalında bir keşfe çıkacağız. Hazır mısınız? “Lob” ne demek ve kökeni Anatomide “lob” (İng: lobe), bir organın belirgin sınırlarla ayrılmış ana bölümüne verilen addır. Frontal Lob, Parietal Lob, Temporal Lob ve Oksipital Lob gibi lob adları bize beynimizin haritasını verir. Tarihsel olarak, beyin anatomisi ilk kez mikroskop öncesi dönemde görünür yüzeylerine göre sınıflandırılmış, ardından daha ileri nöroanatomi çalışmaları ile lobların işlevleri…

Genç Yaşta Kanser Neden Olur? Tarihsel Arka Plan: Kanserin Yaşla İlişkisi ve Gençlikte Beliren Eğilim Genç yaşta kanser, yani 15–39 yaş aralığında ortaya çıkan malign hastalıklar, tıbbi literatürde uzun süre “yaşlılık hastalığı” olarak algılanmıştı. Geleneksel anlayışa göre kanserin görülme riski yaşla birlikte artar çünkü hücresel hasar zamanla birikmektedir. Ancak, 1990’lardan itibaren birçok çalışmada genç yaş grubunda kanser insidansının artmakta olduğu görülüyor. ([Science News][1]) Örneğin, bir çalışma 1990’dan 2019’a kadar erken başlangıçlı kanserlerin %79 oranında arttığını bildiriyor. ([Science News][1]) Bu tarihsel dönüşüm, sadece tıbbi değil epidemiyolojik ve toplumsal bir “uyarılma” olarak değerlendirilmeli: genç yaşlarda kanser görülmesi artık nadir değil, dikkat gerektiren…

Büyüteç Nasıl Kullanılır? Bilimsel Bir Bakış Açısıyla Büyüteçler, hayatımızın küçük ama önemli araçları arasında yer alır. Belki de bir şeyleri daha yakından görmek için birkaç kez kullandınız, ama aslında bu basit araç bilimsel dünyada ne kadar kritik bir rol oynuyor? Büyüteç kullanmanın ne kadar derin bir anlam taşıyabileceğini keşfetmek istiyorsanız, doğru yerdesiniz! Bu yazıda, büyütecin nasıl çalıştığını, bilimsel açıdan nasıl kullanıldığını ve pratikteki faydalarını herkesin anlayabileceği bir dille açıklayacağım. Büyüteç Nedir? Büyüteç, aslında bir tür konveks lens (dışa doğru şişmiş bir cam) olarak tanımlanabilir. Bu lens, ışığı bükerek bir objeyi büyütme işlevini görür. Başka bir deyişle, büyüteç, ışığın dalgalarını odaklayarak,…

1 Milyon Kaç Bin Oluyor? Sayılar ve Toplumsal Gerçeklik Arasındaki Bağlantı Hepimiz, sayılarla iç içe yaşadığımız bir dünyada yaşıyoruz. Ancak bazen bir sayının ötesine geçip, bu sayının toplumsal etkilerini, eşitliği ve adaleti nasıl şekillendirdiğini düşünmek çok daha anlamlı olabilir. Örneğin, 1 milyon kaç bin eder? Bu soruyu sorduğumuzda, aslında sayılar bir yana, hepimizin hayatına etki eden derin anlamlar taşır. Hangi toplumda, hangi bireyin ne kadar “değerli” olduğunu, ne kadar “önemli” olduğunu belirleyen sadece sayılar mıdır? Ya da bu sayılar, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla ne şekilde ilişkilidir? Hadi gelin, 1 milyonun kaç bin ettiğinden çok, sayıları ve…

Büsbütün: Duygularımızdan Empatimize, Çeşitliliğimize Dair Bir Bakış Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularda konuşurken kullandığımız kelimeler bazen sadece dilin işlevini yerine getiren unsurlar değil, aynı zamanda hayatımızı, kimliğimizi ve dünyayı nasıl algıladığımızı şekillendiren araçlardır. “Büsbütün” kelimesi de bu kelimelerden biri. TDK’ye göre “büsbütün” kelimesi, “tamamen, tümüyle” anlamına geliyor. Ancak bu basit tanım, derinlemesine düşündüğümüzde sosyal yapılarımız, toplumsal etkilerimiz ve empati anlayışımızla nasıl bir etkileşime girdiği üzerine düşündüğümüzde daha karmaşık hale geliyor. Büsbütün: Empati ve Çözüm Odaklılık Arasında Bir Geçiş Toplumumuzda “büsbütün” kavramı üzerine kafa yorduğumuzda, çoğu zaman göz ardı edilen bir dinamikle karşılaşıyoruz. Bu kavram, tamlık ve bütünlük…

RTL Lojik Yapısı Nedir? Kafalar Karışmasın, İşte Basit ve Eğlenceli Bir Açıklama! Düşünsenize, bir grup insan bir odada toplanmış ve herkes bir soruyu çözmeye çalışıyor. Erkekler çözüm odaklı: “Evet, bu işin yolu çok belli, şu adımları izleyelim.” Kadınlar ise durumu daha empatik ve ilişki odaklı görüyor: “Bir dakika, bu insanları nasıl daha iyi anlarız? Evet, çözüm de önemli ama birlikte olalım!” Sonra birisi “Peki ya RTL lojik yapısı ne olacak?” diye sordu. Herkes bir anda durakladı. Ne demek şimdi bu RTL? Biraz kafalar karıştı, ama endişelenmeyin! Burada hem eğlenip hem öğrenerek RTL’nin ne olduğunu anlamanızı sağlayacağım. RTL (Right-To-Left) lojik yapısı,…

Aza Kanaat Etmek Ne Demek? Psikolojik Bir Mercekten Bakış İnsan davranışlarını anlamak, bir psikolog olarak her zaman derinlemesine ilgi duyduğum bir konu olmuştur. Günlük yaşamda karşılaştığımız duygusal ve bilişsel durumların, hayatta nasıl bir yere oturduğunu ve bizim için ne anlam ifade ettiğini keşfetmek, insan psikolojisinin karmaşıklığını çözme yolunda büyük bir adımdır. Bugün, “aza kanaat etmek” gibi oldukça basit ama aynı zamanda derin psikolojik anlamlar taşıyan bir kavramı ele alacağım. Bu kavram, yalnızca maddi bir değer ya da sosyal normlarla ilişkilendirilmekle kalmaz, aynı zamanda bir insanın içsel dünyasında, değerler ve düşüncelerle de sıkı bir bağ kurar. Peki, “aza kanaat etmek” gerçekten…

Literatür Nedir – Tarihî Bir Yolculuk ve Bugünden Geleceğe Bir Köprü Merhaba arkadaşlar, bir kahve eşliğinde “literatür” kavramının peşine düşmeye ne dersiniz? Yazıya tutkuyla başlıyorum çünkü bu kelime yalnızca “kitaplar ve makaleler” demek değil; geçmişle bugün arasında bir köprü, kültürlerle geleneklerle bir diyalog, ve gelecek için bir miras. Hadi birlikte bu yolculuğa çıkalım. — Kökenlerden Başlayarak: Literatürün Tarihî Serüveni “Literatür” kelimesi Türkçemize yabancı bir kökenden geliyor: Fransızca littérature, Latince litteratura (yazı, harf işi) kelimesinden türemiştir. ([Türkçe Ne Demek][1]) Türk Dil Kurumu’na göre literatür iki temel anlam taşır: “edebiyat” ve “bir konu ya da alanla ilgili yazılı eserlerin bütünü”. ([Mynet][2]) Antik çağlardan beri…

Kelimenin Gücüyle Yeşeren Dünya: 1 Dönümden Ne Kadar Ryegrass Çıkar? Edebiyatın gücü, kelimelerde saklıdır. Her bir harf, her bir cümle, bir düşüncenin, bir duygunun yolculuğuna çıkmasını sağlar. Tıpkı toprakta filizlenen bir çimenin, gökyüzüne doğru uzanması gibi… Tıpkı bir yazarın, sıradan bir kelimeyi birleştirerek yeni bir anlam dünyası yaratması gibi… Edebiyat, her şeyin başlangıcıdır. Hem insanın içindeki doğayı hem de doğanın kendisini keşfetmeye yönelik sonsuz bir yolculuğun adıdır. Bu yazıda, bir dönüm arazinin doğasında ne kadar ryegrass (çavdar otu) yetişebileceğini, edebiyatın derinliklerine inerek sorgulayacağız. Bir Dönüm, Bir Dünya 1 dönüm, bir tarım alanı ölçüsü olarak, bizlere sadece bir arazi parçası sunmaz.…

Kaltaklık Ne Anlama Gelir? Antropolojik Bir Bakış Kültürlerin Çeşitliliğine Meraklı Bir Antropoloğun Girişi Antropoloji, insan toplumlarının geçmişten günümüze kadar nasıl evrildiğini anlamak için çeşitli kültürel pratikleri, sembollerini, ritüellerini ve toplumsal yapılarını inceler. Her kültür, kendi değerlerini ve normlarını oluşturur, bu değerler de dil ve kelimeler aracılığıyla ifade bulur. Ancak bazı kelimeler, bir toplumun içindeki güç dinamiklerini, sosyal normları ve bireysel kimlikleri oldukça güçlü bir şekilde yansıtır. “Kaltaklık” gibi kelimeler de bu tür toplumsal kavramlardan biridir. Bu yazıda, “kaltaklık” kelimesinin anlamını, toplumsal yapılarla ve kültürel algılarla ilişkilendirerek derinlemesine inceleyeceğiz. Kaltaklık, genellikle olumsuz bir anlam taşıyan ve kadına yönelik bir aşağılama terimi…