Arslan Türkçe Mi? Bir Tekerleme Gibi, Ama Gerçekten Ciddi!
İzmir’de bir akşam, sahilde arkadaşlarla çay içerken birdenbire kafama takılan bir soru vardı: “Arslan Türkçe mi?” Ya da başka bir deyişle, gerçekten bu kelime Türkçe mi? Sonuçta hepimiz çocukken “Arslan gibi” lafını duyduk, büyüdükçe “Arslan gibi adam ol!” gibi nasihatler aldık. Ama bu kelimenin kökeni gerçekten Türkçe mi, yoksa bir şekilde dilimize geçmiş yabancı bir kelime mi?
Düşünmeye başladım. Hani bazen öyle sorular vardır ya, ilk başta çok anlamlı gelir, sonra kafa karıştırır ve sonunda “Ya böyle saçma bir şeyle niye uğraşıyorum ki?” diye düşünürsünüz. İşte tam o an, “Arslan Türkçe mi?” sorusu kafamda öyle bir dönüp durmaya başladı ki, kendimi birdenbire Türk dilinin kökenlerinde kaybolmuş gibi hissettim.
—
Arslan: Hızlıca Bir İlk Bakış
Hadi gelin önce, Arslan kelimesine kısaca bir göz atalım. Hepimizin bildiği gibi, arslan, doğada yırtıcı bir kedi türü ve genellikle “güç, cesaret ve liderlik” simgesi olarak kabul edilir. Ama hadi şimdi dürüst olalım, bir arslan gördüğümüzde aklımıza gelen tek şey genellikle “ya çok yakışıklı ya da çok korkunç” oluyor. Genelde “yeni lider geliyor!” diye hayal ederiz.
Peki ya bu kelimenin kökeni? Türkçeye ne zaman girmiş? “Arslan” aslında eski Türkçede, yani Orta Asya’da kullanılan bir kelime. Çoğu dilbilimciye göre, kökeni “aslan” kelimesine dayanıyor ve aslında Orta Asya’daki eski Türk boylarında bu kelime çok yaygın kullanılıyordu. Yani aslında “Arslan Türkçe mi?” sorusuna hızlıca baktığımızda, cevabımız: “Evet, aslında Arslan Türkçe!” oluyor.
—
Peki, Bunda Bir Gariplik Var mı?
Buraya kadar her şey güzel, değil mi? “Arslan” kelimesinin kökeni hakkında bir fikrimiz oldu. Ama işin içinde biraz daha derinlere inince, “Türkçe mi?” sorusu kafama takılmaya başlıyor. Hadi biraz daha detaylı bir şekilde inceleyelim:
“Aslan” kelimesinin eski Türkçede bir karşılığı vardı mı? Evet, varmış! “Arslan” aslında Eski Türkçede, “yabanıl kedi” anlamına gelirken, Orta Asya Türkleri için “güç” ve “lidersel bir figür” olarak da simgelendiriliyordu. Yani evet, Türkçe aslında çok derin ve köklü bir dil. Ama… mesela “Arslan” yerine “aslan” denmesi de gayet doğal bir şey değil mi? Dilin evrimi… Bunu bir düşünün.
Düşünmek bir yanda da biraz tehlikeli olabilir. Çünkü insan bazen gereksizce bir kelimenin derinliklerine dalıp, aslında hiç sormadığı soruları sorar. Ama bir yandan da şunu düşündüm: “Ya bu soruyu sadece ben mi soruyorum? Herkes kafasında bu soruyu bir kez sormuş mudur?” Eğer hepimiz düşündüysek, o zaman ne ala! Cevabını bulamasak da, bu bir kazanım!
—
Arslan ve Dilin Yansımaları: Kendi İç Savaşım
Ben İzmir’de yaşayan, hayatı biraz daha esprili ve rahat bir şekilde geçirmeyi seven biriyim. Ama bu tür sorular bazen beni farklı yerlere götürebiliyor. Mesela, geçenlerde bir arkadaşım beni gaza getirip, “Gel, Arslan’ı Türkçe bir kelime olarak kabul edelim, sonra bunun üzerine tartışalım” demişti. Gülerken birden kafama takıldı: “Ya, bence gerçekten de Arslan Türkçe değil!” İçimdeki filozof daha fazla susamadı ve kelimenin tarihine dalmaya başladım.
İç sesim: “Ya, tamam, ben biraz fazla mı kafa yapıyorum? Ama bu Arslan meselesi kesin çözülmeli! Herkes ‘aslan’ derken, bir ben mi ‘Arslan’ diye takılıyorum?”
Sonra birkaç dakika sonra başka bir arkadaşım yanımıza gelerek “Arslan Türkçe mi?” diye sordu ve şaşırdım. “Aaa, demek ki bu sadece benim aklımı kurcalamıyor!” diyerek rahatladım. Belki de “Arslan”, Türkçe’de evrimleşmiş bir kelime olabilir ve belki de gerçekten de “aslan” demek yerine “Arslan” diyorduk.
—
Arslan Türkçe Mi, Kafamız Karıştı mı?
Arslan Türkçe mi? sorusunu sormanın ne kadar kafa karıştırıcı olabileceğini gösterdim ama bir yandan da şunu fark ettim ki, bu tür sorular bazen günlük hayatımıza o kadar çok giriyor ki, her şeyin anlamını sorgulamaya başlıyoruz.
Kafanız karıştı mı? Hadi biraz da günlük hayattan bir örnekle hız keselim. Mesela bir akşam arkadaşlarımın arasında otururken “Açık hava konserine gidiyoruz!” dedim. Birkaç kişi “İyi, ama bir de konuğumuz var, kimdir o?” diye sordular. Benim aklımda sürekli “konuk” kelimesi vardı ama birdenbire, “konuk” kelimesi Türkçe mi?” sorusu geldi. Sormak istedim ama sonra içimden “Hayır, bu kadarını da düşünemem!” diyerek sustum.
Bazen aslında bu kadar derinlemesine düşünmek gereksiz, ama bu düşüncelerin ortaya çıkması da insanın evrimsel bir parçası gibi. Eğer çok fazla düşünmesek, belki de dilimiz de gelişmezdi. Ne de olsa her kelime birer kültürel miras, değil mi?
—
Sonuç: Arslan Türkçe Mi? Aslında Kimse Bilmiyor
Sonuç olarak, “Arslan Türkçe mi?” sorusunun cevabını belki tam olarak bilemiyoruz. Ama bana göre bu sorunun cevabı aslında “Evet, Türkçedir, ama belki de biz yanlış kullanıyoruzdur.” Eğer sorunun cevabı basit bir şekilde “Evet!” olsaydı, belki de bir içsel huzur bulmazdım. Ama bu soru bana, dilin evrimini, geçmişini ve belki de günlük hayatta kullandığımız her kelimenin kökenine biraz daha yakın bir şekilde bakmayı öğretti.
Gelecek sefer bir arkadaşınız size “Arslan Türkçe mi?” diye sorarsa, artık kafanızı karıştırmayın. Çünkü belki de bu sorunun cevabı, hayatın çok basit ama çok derin bir parçasıdır!